ÇANAKKALE ONSEKİZ MARTÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER VE EĞİTİM BİLİMLERİ ETİK KURULUYÖNERGESİ

 

 

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

Madde 1 – ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi bünyesinde kurulan Sosyal Bilimler veEğitim Bilimleri Etik Kurulu’nun kuruluşunu, görevlerinive çalışma esaslarını düzenlemek.

Kapsam

Madde 2 – ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi mensuplarınca sosyal bilimler veeğitim bilimleri alanında yapılan her türlü bilimsel-akademikçalışma veya araştırma projeleriyle ilgili etik değerlendirmeler.

Dayanak

Madde 3 –ÜniversiteSenatosu’nun, eğitim-öğretim, bilimsel araştırmave yayın faaliyetlerinin esasları hakkında karar almagörevini düzenleyen 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’nun 14 üncü maddesi.

Tanımlar

Madde 4 –Bu Yönergede yer verilen terimlerden;

a)       Üniversite: ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi’ni,

b)       Rektör:ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi Rektörü’nü,

c)       Rektörlük: ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi Rektörlüğü’nü,

ç)    Senato:ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi Senatosu’nu,

d)       Birim:Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesine bağlıfakülte, enstitü, yüksekokul, meslek yüksekokulu ve araştırma merkezleri'ni,

e)       Etik Kurulu (veya)Kurul: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimlerve Eğitim Bilimleri Etik Kurulu’nu,

f)        Etik Alt Kurulu (veya) AltKurul: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimlerve Eğitim Bilimleri Etik Kurulu bünyesinde, herhangi bir bilimdalıyla ilgili görev ve incelemeleri yapmak üzere kurulan kurulu,

g)       Başkan: ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Etik KuruluBaşkanı’nı,

ğ)    Üye:ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Etik Kuruluüyesini,

h)       Sorumluaraştırmacı: Bir araştırmanın yürütülmesinden sorumluaraştırmacıyı,

ı) Yardımcı araştırmacı: Biraraştırmanın bilimsel sorumluluğunda payı olan ve araştırmada görev alanaraştırmacıyı ifade eder.

 

İKİNCİ BÖLÜM

Etik Kurulu’nun Oluşumu, Görev ve Yetkileri, ÇalışmaŞekli

 

Etik Kurulu’nun Oluşumu

Madde 5 – 

(a) EtikKurulu; Rektör’ün önerisiyle, Üniversite Yönetim Kurulu tarafından atanantoplam yedi öğretim üyesinden oluşur. Ayrıca aynı usulle üç yedek üye atanır.Üyeler; araştırmalarında insanları denek veya veri kaynağı olarak kullananalanlar öncelikli olmak üzere ve en az ikisi eğitim bilimleri alanından olmakkaydıyla, Üniversite’nin sosyal bilimler alanıyla ilgili birimlerinden dengelibir biçimde seçilir.

(b) İhtiyaç duyulmasıdurumunda, Etik Kurulu’nun kararıyla, görüşüne başvurulmak üzere Kurul üyesiolmayan öğretim üyeleri Kurul çalışmalarına katılabilir. Bu kişiler Kurulda oykullanamazlar.

(c) Etik Kuruluüyelerinin görev süresi 2 yıldır. Görev süresi dolan üye yeniden atanabilir.

(ç) Bir takvim yılıiçinde, izinsiz ve özürsüz olarak üst üste iki toplantıya katılmayan, yurtdışı görevi, sağlık sorunu gibi gerekçelerle kesintisiz bir şekilde altı ayıaşan bir süreyle Etik Kurulu toplantılarına katılamayacak olan, bilimsel veyamesleki etik kurallarına aykırı davrandığı Üniversite yetkili mercileri veyadiğer yetkili idari ve adli merciler tarafından verilen kararla sabit olan, yazılıistifasını beyan eden, üniversiteden ayrılan üyenin kurul üyeliğiRektörün onayıyla düşürülür.

(d) Etik Kurulu ilktoplantısını en kıdemli öğretim üyesinin başkanlığında yapar ve üyeleriarasından iki yıllık süre için bir başkan, bir başkan yardımcısı ve birraportör seçer. Başkanın yokluğunda, başkan yardımcısı Etik Kurulu’na başkanlıkeder. Herhangi bir nedenle üye sıfatını kaybeden başkanın görevini, yenibaşkanın seçileceği ilk Kurul toplantısına kadar başkan yardımcısı yürütür.

Alt Kurullar

Madde 6 -Sosyal bilimlerin ve eğitim bilimlerininherhangi bir dalıyla ilgili bilimsel araştırmaları değerlendirmek üzere etikalt kurulları oluşturulabilir. Bu kurullar Etik Kurulu’nun kararı ve Rektör’ünonayıyla kurulur ve Etik Kurulu’na bağlı olarak çalışır. Üyelerinin tümü ilgilibilim dalından seçilir. Bir üye aynı zamanda Etik Kurulu ve alt kurul üyeliğiyapabilir. Alt kurulların oluşumu, işleyişi ve üyeleriyle ilgili konularda buyönergedeki Etik Kurulu ile ilgili hükümler uygulanır.  

Etik Kurulu Sekretaryası

Madde 7 -Etik Kurulu’nun sekretarya hizmetlerini yerine getirmek üzere gerekli personel,mekân, araç ve gereç ihtiyacı Rektörlük tarafından karşılanır.

Etik Kurulu’nun Görev ve Yetkileri

Madde 8 –Etik Kurulu, bu Yönerge’nin uygulanmasını sağlamaya yönelik olarak her türlüçalışmayı yürütmekle görevli olup, bu amaçla her türlü kararı alma hak veyetkisine de sahiptir. Bu çerçevede Etik Kurulu’nun başlıca görev ve yetkilerişunlardır:

1-       Rektörlüğün,Üniversite birimlerinin veya bilimsel araştırma yürüten araştırmacıların talebiüzerine, sosyal bilimler ve eğitim bilimleri alanlarındayapılmış, yapılmakta olan veya yapılaması planlanan bilimsel araştırmaları,araştırma projelerini ve diğer bilimsel etkinlikleri etik kuralları temelinde değerlendirmek;

2-       Rektörlüğünve/veya Üniversite birimlerinin talebi üzerine, sosyal bilimler veeğitim bilimleri araştırmaları bilimsel etiğiyle ilgili konularda raporhazırlamak, inceleme yapmak ve görüş bildirmek;

3-       Rektörlükçeyapılacak görevlendirmeler dışında; Üniversite mensuplarıyla ilgili bilimseletiğe aykırılık iddialarını soruşturmak bu Etik Kurulu’nun yetkisi kapsamındadeğildir.

Toplantıve Karar Alma Usulü

Madde 9 –

(a) Etik Kurulu,başkanın gündemli çağrısı üzerine toplanır. Toplantı sayısı heryarıyılda en az iki kez olmak üzere, bir öğretim yılında dörtten az olamaz.Toplantı günü, saati ve gündemi toplantıdan en az bir hafta önce üyelere başkantarafından yazılı olarak bildirilir. Görüşülecek konuların dokümanları(araştırma ise araştırma dosyasının örnekleri) üyelere iletilir. Toplantılar enaz beş üyenin katılımıyla yapılır. Toplantılarda karar yeter sayısı dörttür. Oylamadaçekimser oy kullanılamaz.

(b) Alınan karargerekçeleri ile birlikte yazılarak, toplantıya katılan üyelerin tamamıtarafından imzalanır. Oyçokluğuyla alınan kararlarda, karşı oy kullanan üyelerbelirtilir. 

(c) Aşağıdaki durumlarda üyeler; ilgili başvurudosyasının görüşülmesi, tartışılması ve karara bağlanmasında toplantıyakatılamaz, görüş bildiremez ve oy kullanamaz:

1.Üyenin ilgili araştırma projesinin araştırmacıları içinde yer alması veyaaraştırmaya herhangi bir şekilde taraf olması.

2. Üye ile sorumluaraştırmacı arasında birinci dereceden akrabalık veya tez danışmanlığı ilişkisininolması.

3. Üye ile sorumluaraştırmacı arasında Üniversite’nin yetkili mercileri tarafından yürütülensoruşturmalara ve/veya adli mercilerce yürütülen soruşturma ve davalara konuolmuş bir uyuşmazlığın olması.   

Bu sebeplerdışında, üyeler etik nedenlerle kendi istekleriyle bir başvuru dosyasınınincelenmesine katılmayabilirler. Bu durumda katılmama isteklerini gerekçeleriylebirlikte yazılı bir biçimde Kurula sunarlar. Bir üyenin yukarıda yazansebeplerle veya başka bir etik sebeple bir dosyanın değerlendirmesinekatılmaması halinde, bu durum karar metninde belirtilir.  

(ç) Toplantıyakatılamayacak olan bir üyenin önceden yazılı olarak bildirmesi durumunda ve buYönerge’nin 9. maddesinin c bendinde belirtilen durumlarda, Başkan varsa aynıbilim dalında uzman olan yedek üyeyi, yoksa birinci yedek üyeyi toplantıyaçağırır. Bir üyenin yurt dışı görevi veya hastalık gibi sebeplerle, iki aydançok altı aydan az bir süre için Kurul toplantılarına katılamayacak olmasıdurumunda, bu süre için yerine, varsa aynı bilim dalında uzman olan yedek üye,yoksa birinci yedek üye Başkan tarafından Kurul çalışmalarına çağrılır. Biryedek üyenin Kurul çalışmalarına katılması durumunda, ismi, yedek üye olduğubelirtilerek, katılamayan asil üyenin yerine karar tutanaklarına yazılır.Toplantıya katılmayan asil üyenin yerine yedek üye katılmamışsa, toplantıyakatılmadığı belirtilerek ismi yazılır. Her halükarda toplantıya katılan üyesayısı ve toplantı tutanaklarında bulunan üye isim ve imza sayısı yediyigeçemez.

Kayıtların Saklanması 

Madde 10: EtikKurulu; başvuruların kaydedileceği protokol defterini, toplantı karartutanaklarını, üyelerin görevlendirme yazılarının birer örneğini vebaşvuranlara gönderilen kararların birer örneğini en az 10 yıl arşivde saklar. AyrıcaEtik Kurulu üyeleriyle yapılan yazışmalar, başvuru dosyaları, başvuranlarınsunduğu tüm materyallerin bir örneği, Etik Kurulunun ilgili taraflarla yaptığıyazışmalar ve diğer resmi evrak arşivde 5 yıl saklanır.

 

ÜÇÜNCÜBÖLÜM

EtikKurulu’na Başvuru ve İnceleme

            Etik Kurulu’naBaşvuru

Madde 11:

(a) Sosyalbilimler ve eğitim bilimleri alanında yapılmış, yapılmaktaolan veya yapılması planlanan bilimsel-akademik çalışmaların veyaaraştırmaların, araştırma projelerinin ve diğer bilimsel çalışmaların etik kurallarıaçısından değerlendirilebilmesi için, faaliyetin sorumluluğunu üstlenenaraştırmacı tarafından Etik Kurulu’na başvuru yapılır. 

(b)Etik Kurulu, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi mensupları ve Çanakkale ilisınırları içerisinde bulunan diğer kurumların mensuplarınca yapılan başvurularıkabul edip değerlendirmekle yükümlüdür. Türkiye’de bulunan diğerüniversitelerin mensupları ve Çanakkale dışındaki kurumların mensuplarıncayapılan başvurular da kabul edilip değerlendirilebilir. Bu başvurularındeğerlendirmeye alınıp alınamaması ile ilgili kararı Etik Kurulu verir. 

(c) Birdosyanın değerlendirmeye alınabilmesi için, sorumlu araştırmacının başvurudosyasının iki basılı ve imzalı örneğini ve bir kayıtlı dijital örneğini, birdilekçeyle birlikte Etik Kurulu Sekretaryasına iletmesi gerekir. Başvurudosyasında olması zorunlu olan belgeler:

1. Başvuru Formu:Çalışmanın adı, kısa özeti, sorumlu araştırmacının ismi, unvanı, çalıştığıkurum, haberleşme bilgileri ve araştırmanın genel özellikleri hakkında bilgiiçerir. Başvurularda Etik Kurulu tarafından hazırlanan form kullanılır.

2.  Araştırma dosyası:Araştırmanın amacı, konusu, kapsamı, yöntemi, süresi, veri toplama araçları,denek veya katılımcıların özellikleri, veri toplama süreci ve verilerin değerlendirilmesiaçık ve ayrıntılı bir biçimde belirtilmelidir. Hazırlanmış veri toplamaaraçları dosyaya eklenmelidir. 

3. İnsanların denekveya veri kaynağı olarak kullanıldığı araştırmalar için, Etik Kurulu tarafındanhazırlanan ve sorumlu araştırmacı tarafından doldurulan Etik DeğerlendirmeFormu.

4. Sorumlu araştırmacıtarafından imzalanan taahhütname.

(ç)Kurula yapılan tüm inceleme başvuruları, Etik Kurulu protokoldefterine işlenir. Başvuru yazısının üst kısmına başvuru tarihi ile protokolnumarası yazılır. Protokol numaraları her yılın başında 1’den başlatılır veyılla birlikte yazılır. Deftere başvuru tarihi, başvuru sahibinin adı veçalıştığı birim ile araştırmanın adı yazılır.

BaşvurularınDeğerlendirilmesi

Madde 12:

(a)Etik Kurulu, Eylül ayının ilk haftasının ilk iş günü ile Mayıs ayının ilkhaftasının son iş günü arasında yapılan başvuruları, başvuru tarihindenitibaren en geç iki ay içerisinde karara bağlayarak, sonucu ilgili taraflarabildirmek zorundadır. Diğer dönemlerde yapılan başvurular, en geç Ekim ayının ilkhaftasının son iş gününe kadar karara bağlanır. Ek bilgi ve belge istenmesidurumunda araştırmacıdan kaynaklanan gecikmeler bu hükümlerin dışındadır.

(b) EtikKurulu, başvuruları öncelikle, konunun Kurul’un yetki alanıkapsamına girip girmemesi ve şekil açısından inceler. Başvuru,Kurul’un yetki alanına girmemesi durumunda değerlendirmeye alınmaz. Şekilyönünden incelemede, başvuru dosyasında eksiklik olması durumunda “dosyanıntamamlanması” kararı alınır. Kararda dosyadaki eksiklikler belirtilerekbunların Kurul’un uygun göreceği zaman içinde tamamlanması istenir. İlgili kişigerekçe göstererek dosyayı tamamlamak için ek süre isteyebilir.

(c) Etik Kurulu,ilke olarak tüm değerlendirmelerini dosya üzerinden yapar. Bununla birliktegerekli görüldüğünde ilgili kişilerden yazılı ya da sözlü bilgi alabilir,başvuru sahibini bilgi vermek üzere toplantıya davet edebilir. Kurultarafından bilgi ve belge istenen kişi, birim ve kuruluşlar istenen bilgi vebelgeleri on beş gün içerisinde Kurula vermekle yükümlüdür.

(ç) EtikKurulu, yapılan başvuruları yalnızca bilimsel çalışma veya araştırma etikilkelerine uygunluk açısından inceler ve karara bağlar. Diğer bilimselkriterler değerlendirme kapsamında değildir ve bunlara dayanarak karar veremez.

(d) Etik Kurulu’nayapılan başvuruların değerlendirilmesinde, Kurul tarafından gerek görülürse, Kuruldışından kişilerin görüşüne başvurulabilir. Bu kişiler toplantıya davetedilebilecekleri gibi, yazılı olarak da görüşleri alınabilir.

(e) Etik Kurulu toplantıları kapalı usulde yapılır.Kurul üyeleri ve sekretaryası; başvurular, tartışmalar ve değerlendirme sonucuhakkında gizliliğe riayet etmekle yükümlüdür. Bu hususlarda Rektörlük ve ilgilitaraflar dışında kimseye bilgi verilemez.

(f) Değerlendirme sonucunda Kurul, “Bilimsel araştırmaetik kurallarına uygundur”, “Düzeltme gereklidir” veya “Bilimsel araştırma etikkurallarına uygun değildir” kararı verir. Uygun olmadığı yönünde kararverildiği takdirde, gerekçeler açık bir biçimde belirtilmelidir. Düzeltmedurumunda istenilen düzeltmeler açıklanmalıdır.

(g) “Düzeltme gereklidir” kararı durumunda, sorumluaraştırmacı en geç üç ay içerisinde gerekli düzeltmeleri yaparak, düzeltilmişbaşvuru dosyasını (iki basılı, bir kayıtlı dijital nüsha) ve yapılan düzeltmelerinkısaca anlatıldığı bir raporu Kurul’a sunar. “Bilimsel araştırma etikkurallarına uygun değildir” kararının verilmesi durumunda da gereklidüzeltmeler yapılarak yeniden başvurulabilir. Bu durumda yeni başvuru prosedürüuygulanır. İki kez olumsuz değerlendirilen bilimsel-akademik çalışma veya araştırmabaşvurusu bir daha değerlendirmeye alınmaz.

(ğ) Değerlendirme sonucunda ilgilitaraflara gönderilecek sonuç raporu en az iki nüsha olarak düzenlenir ve birasıl nüshası sorumlu araştırmacıya verilir. Sonuç raporunda şu hususlar yeralmalıdır:

1.  Etik Kurulu’nun adı,

2. Toplantı tarihi,

3. Araştırmanın protokolnumarası ve tam adı,

4. Sorumlu araştırmacınınadı,

5. Araştırmaya taraf olması veyabaşka bir etik nedenle başvurunun değerlendirilmesi ve karara bağlanmasıçalışmalarına katılmayan üye varsa, buna ilişkin bilgi,

6. Araştırma projesinin bilimsel etik kurallarınauygun bulunup, bulunmadığına dair açıklama ve eğer uygun bulunmadıysagerekçeler,

7. Varsa düzeltme önerileri,

8. Etik Kurulu üyelerinin isim, unvanve imzaları

9. “Bilimsel araştırma etik kurallarına uygundur”kararı verilmesi durumunda sonuç raporunda şerh veya ön koşul yer alamaz.Sadece “karşı oy” kullanan üyelerin sayısı ve isimleri belirtilir.

Değerlendirme İlkeleri

Madde13: EtikKurulu’na yapılan başvurular; kişilerin temel hak ve özgürlükleriyle ilgiliAnayasa, yasa ve diğer yasal mevzuat hükümleri, hukukun ve ahlakın genelilkeleri, Yüksek Öğretim Kurumu, Üniversite ve diğer yetkili mercilertarafından belirlenen bilimsel-akademik çalışma ve araştırma etik kuralları veevrensel olarak genel kabul görmüş bilimsel-akademik çalışma ve araştırma etikkuralları çerçevesinde değerlendirilir. Etik Kurulu; başvurularındeğerlendirilmesinde kullanılacak etik kurallarla ilgili düzenlemeleryapabilir.

İzleme

Madde14: Araştırmasüresince öngörülmemiş olan bir etik sakınca ortaya çıkarsa, bu durum EtikKurulu’na bildirilmelidir. Etik Kurulu gerek duyarsa bilimsel-akademikçalışmayı veya araştırmayı izlemeye alabilir ve etik ihlali nedeni iledurdurulmasını talep edebilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Yürürlük ve Yürütme

Yürürlük

Madde15 - Bu Yönerge, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Senatosu tarafından kabuledildiği tarihte yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde16 - Bu Yönerge, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Rektörü tarafından yürütülür.