DPT tarafından 1 Milyon YTL bütçe ayrılan projeniz hakkında biraz
bilgi verebilir misiniz?
Uzay teknolojileri öncelikli alanında bir araştırma altyapısı projesi olan bu
projede Avrupa ülkeleriyle rekabet gücünü yakalayabilmek için Çanakkale Onsekiz
Mart Üniversitesi Gözlemevi’ne tüm Marmara Bölgesi üniversitelerinin
kullanabileceği ortaboy (1.5 m çapında) bir teleskop kurulması istenmektedir.
Yeni teleskopla uzay çöplüğü, uzay araçları, asteroitler, Güneş sistemi üyeleri
ve uyduları, değişen ve çift yıldızlar, yıldız kümeleri, yakın galaksiler
izlenebilecek, zamana ve dalgaboyuna bağlı ışınım değişimleri gözlenecek ve bu
gözlemlerin analizi ve yorumuyla bölgede ve Türkiye’de, astronomi ve uzay
bilimleri ve teknolojileri alanlarında çalışan araştırmacıların kapasitesi
nitelik ve nicelik olarak yüzlerce kez iyileşecek yakın ve uzak evrenin fiziksel
olarak daha iyi anlaşılmasına uluslar arası önemli katkılar sağlanacak ve
Türkiye’nin bu alanda Avrupa ülkeleriyle rekabet gücü büyük ölçüde arttırılmış
olacaktır.
Bu proje neden önemlidir? Sağlayacağı katkılar neler
olacaktır?
Astronomi alanında en gelişkin duyaçları kullanabilecek büyüklükte bir
teleskopla yapılacak gözlemler, kendi özgün sonuçları yanında
Türkiye’de duyaç teknolojisini bilen ve onu kendi amaçlarına yönelik
kullanabilen araştırma gruplarının ilgili alanda bilime uluslar arası
önemli katkılar sağlamasına fırsat oluşturacaktır.
Temel
bilimlerde başarı ölçütü, herhangi bir bilimsel çalışmanın son aşaması
olan, SCI tarafından taranan dergilerde proje sonuçlarının
yayınlanmasıdır. Bu nedenle; proje kapsamında uygun verinin toplanması
gerekmektedir. Verinin toplanması, Çanakkale Onsekiz Mart
Üniversitesi'ne alınacak 1 metre’lik teleskop ve tayfçekerle
sağlanacaktır. Türkiye’de tayfsal konuda az sayıda uzmanın bulunduğu
ülkemizde, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinde, böyle bir tayfsal
çalışmanın başlaması ve bu konuda uzman eleman yetiştirilmesi çok
önemli bir başarı ölçütü olarak değerlendirilmelidir.
Proje
kapsamında alınması düşünülen teleskobun kullanılması, ÇOMÜG’de ve
Marmara Bölgesindeki üniversitelerde bulanan ve tayfsal gözlemler ve
analizleri konusunda yeterli deneyime sahip araştırmacıların
çalışmalarını devam ettirmelerine, Türkiye’de bir basamak daha
ileriye, farklı çalışma alanlarına girmelerine ve bu alanda yeni
araştırmacıların yetiştirilmesine olanak sağlanacaktır.
Proje hangi sorunlara
yanıt olacaktır?
Türkiye'de
yalnızca TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nde 1,5 m çapında bir
teleskop vardır. Bu Rus ortaklı bir teleskoptur ve gözlem zamanının
%60'lık kısmı Ruslara aittir. Türk bilimadamlarına ayrılan %40'lık
süre gereksinimleri karşılamaya yetmemektedir. Bir gözlem
grubuna yılda sadece 10 gün kadar gözlem zamanı düşmekte, hava
koşulları ve teleskoptaki arızalar nedeniyle bu sürenin de bir kısmı
kullanılamamakta, kalan gözlem zamanı gözlemsel araştırmalar için işe
yaramamaktadır. Türkiye’de tayfsal gözlem yapılabilecek başka bir
teleskop ta bulunmamaktadır.
Avrupa'daki her ülkede, 10 kadar 1 veya 1,5 çaplı teleskop
bulunmaktadır. Ben yalnızca Çanakkale Üniversitesi'ninde
değil, altyapıyı oluşturabilecek diğer üniversitelerde de 1,5 m çapında
teleskop olması gerektiğine inanıyorum. Örneğin, Uludağ
Üniversitesi'nin Uludağ'da, Ege Üniversitesi'nin ise Nif
Dağları'nda kuracağı bir 1-5 m çapında teleskopun Türk astronomlarına
ve bilim dünyasına çok yarar sağlayacağı kanısındayım.
Çanakkale Onsekiz Mart Gözlemevi, yetişmiş insan gücü, yayınları ve
ulusal basında yer alan buluş ve keşifleri ile kendini ispatlamış bir
gözlemevidir. Eğitim ve öğretimin yapıldığı ortama yakın tayf
gözlemi yapabilen bir teleskop, eğitim ve öğretim faaliyetlerinde
tayfsal çalışmaların gelişmesi açısından da çok önemlidir. Ülkemizde
astronomi ve astrofizik alanında eğitim veren kurumların yakınında
tayf gözlemi yapma imkanı olmadığı için tayf konusunda uzman
yetiştirme zorunluluğu vardır. Hem eğitim ve öğretimde, hem de
araştırma alanında hem uzman yetiştirmek hem de yayınların artması
için böyle bir teleskopa gereksinimi ortadadır.
Proje süreci nasıl
gelişecektir?
Proje
Ekim 2006'da olay alıp Ocak 2007'den itibaren yürürlüğe girmiştir.
Teleskopun siparişi ve yapımı 1 yıl almaktadır. Daha sonra teleskopun
kurum aşaması da 1 yıl sürecektir. Bu nedenle, teleskop ancak
2 yıl sonra faaliyete geçecektir.
Proje hazırlamak isteyen araştırmacılara önerileriniz neler
olacaktır?
Projelerin iyi hazırlanması, somut, net, abartısız ve ikna edici
bilgiler içermesi gerekmektedir. Ayrıca, projeler sunulduktan sonra
ilgili kişilerle sözlü olarak görüşerek projeyi savunmanın da önemli
olduğunu düşünüyorum. DPT yılda 1 defa, genellikle sene başında
proje çağrıları yapmaktadır. TÜBİTAK ise üç ayda 1 kere proje
çağrısı yapmaktadır. Son yıllarda devlet bütçesinden araştırmaya
ayrılan gayri safi milli, hasıla üzerinden araştırmaya ayrılan pay
binde 35'den, binde 60'a çıkarılmıştır. Gelecek sene bu
oranın yüzde 1'e çıkması beklenmektedir.
