Yrd. Do├ž. Dr. Bahad─▒r Bak─▒m ─░le Depresyon ve Tedavisi Hakk─▒nda G├Âr├╝┼čt├╝k 14.08.2012

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi T─▒p Fakültesi Hastanesi Psikiyatri Anabilim Dal─▒ Ö─čretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Bahad─▒r Bak─▒m ile depresyon hastal─▒─č─▒ ve tedavisi hakk─▒nda bilgi ald─▒k.

ÇOMÜ Bas─▒n: Hocam öncelikle depresyon nedir, k─▒saca bahseder misiniz?

Bahad─▒r Bak─▒m (B.B.): Depresyon bir psikiyatrik bozukluk olarak çok s─▒k görülen bir rahats─▒zl─▒kt─▒r. Depresyon dedi─čimiz zaman ki┼čide hemen her gün ve günün genelinde mutsuzluk ve isteksizlik gibi belirtilerin görülmesi laz─▒m. Buna e┼člik eden uyku bozukluklar─▒, i┼čtah sorunlar─▒, kilo kayb─▒, enerjide azalma, çabuk yorulma, konsantrasyon sorunlar─▒, de─čersizlik ve intihar dü┼čüncelerinin de oldu─ču bir tak─▒m belirtiler gerekiyor. Majör depresyon dememiz için de en az iki hafta süreyle bu belirtilerin ya┼čanmas─▒ laz─▒m ve bunlar─▒n ki┼činin i┼č ve sosyal hayat─▒n─▒ etkilemesi gerekiyor. E─čer iki haftadan k─▒sa süreli olarak bu belirtileri ki┼či ya┼č─▒yorsa ve belirtilerin say─▒s─▒ azsa buna minör depresyon diyoruz. Bu belirtilerden en az be┼či varsa ise buna major depresyon diyoruz.

ÇOMÜ Bas─▒n: Depresyonun farkl─▒ türleri oldu─čundan bahsediliyor. Bunlar hakk─▒nda ne söyleyebilirsiniz?

B.B.: Depresyonun ba┼čl─▒ca iki tipi bulunur. Bunlar, Unipolar ve Bipolar depresyondur. Unipolar depresyon ki┼činin sadece depresyonlar geçirmesiyle devam eden bir rahats─▒zl─▒kt─▒r. Bu genellikle k─▒rkl─▒ ya┼člarda görülür. Toplumun yüzde 10 ila 15’inde gözükebilir. Di─čeri ise bipolar depresyondur, manik depresif bozuklu─čun depresif dönemleridir. Bu da toplumun yüzde 1’i gibi bir k─▒sm─▒nda görülür ve daha erken ya┼čta ba┼člar. Bipolar depresyonda, ki┼činin ya┼čad─▒─č─▒ depresyonlar─▒n yan─▒ s─▒ra ki┼čide bir hareketlenme, enerjisinde art─▒┼č, dü┼čüncesinde, konu┼čmas─▒nda h─▒zlanma, bazen çok ne┼čeli ya da a┼č─▒r─▒ sinirli hissedebildi─či, kendini daha büyük birisi gibi hissetti─či birtak─▒m manik dönemler de bulunur.

Bu depresyon tiplerinin yan─▒ s─▒ra bir de psikotik özelliklerin söz konusu oldu─ču depresyonlar gözlenebilir. Ki┼čide bu depresif belirtiler yan─▒nda, gerçekte olmayan kendini suçlay─▒c─▒ bir tak─▒m seslerin alg─▒land─▒─č─▒ (“öldür kendini, sen kötüsün” vb depresif temal─▒ i┼čitsel varsan─▒lar), daha nadiren görüntü (mezar, ölmü┼č yak─▒nlar vb) ┼čeklinde görsel varsan─▒lar, ya da gerçekte olmayan bir tak─▒m dü┼čüncelerin oldu─ču, “bana ve aileme zarar verecekler,öldürecekler,hapse atacaklar” vb ┼čeklinde perseküsyon (kötülük görme) sanr─▒lar─▒n görüldü─čü  ya da “hakk─▒mda olumsuz konu┼čuyorlar, TV’de radyoda benden kötü olarak bahsediyorlar”vb gibi referans hezeyanlar─▒n─▒n oldu─ču psikotik özellikli depresif bozukluklard─▒r.

ÇOMÜ Bas─▒n: Mevsimsel depresyon diye bir olgu var m─▒?

B.B.: Baz─▒ tip depresyonlarda, ─▒┼č─▒─č─▒n azalmas─▒yla da etkili olabilecek, melatonin ile de ili┼čkili olarak sonbahar ve k─▒┼č aylar─▒nda daha çok depresyon olabilmektedir. Bazen de ilkbahar ve yaz aylar─▒nda daha manik dedi─čimiz bir tak─▒m ataklar ki┼čilerde görülmektedir. Ki┼čiden ki┼čiye de─či┼čebilir. Mevsimsel depresyon dememiz için en az iki y─▒l boyunca ayn─▒ dönemlerde ayn─▒ tip ataklar─▒n olmas─▒ gerekiyor.

ÇOMÜ Bas─▒n: Depresyonun beyin ile olan ili┼čkisi nedir?

B.B.: Bunun için pek çok kimyasal enzim ve hormon var. Seretonin, noradrenalin, dopamin, GABA bu kimyasallardan. Bunlar─▒n çe┼čitli nedenlerle eksiklikleri depresif tablolara yol açabilir. Ama bu hormonlar─▒ etkileyen ┼čeyler bir tak─▒m biyolojik faktörler, vücuttaki ba┼čka hastal─▒klar, genetik etkenler de olabilir. Ba┼člang─▒çtaki ilk ataklarda özellikle çevresel ve sosyal etkenler etkili olabiliyor. Beyinde limbik sistem (duygunun yönetilmesi ile ili┼čkili), amigdale (kayg─▒ belirtileri ayarlan─▒yor) gibi bölgeler etkilendi─činde beyinde birtak─▒m farkl─▒ tepkiler olu┼čuyor. Hipotalamus etkilendi─činde uyku, i┼čtah ve cinsel sistem bozukluklar─▒ olu┼čabiliyor. Beynin farkl─▒ bölgeleri bu ┼čekilde olumsuz etkiledi─či zaman i┼člevsellik bozuluyor, depresyon olu┼čuyor.

ÇOMÜ Bas─▒n: Daha çok kimlerde görülüyor?

B.B.: Kad─▒nlarda erkeklerin yakla┼č─▒k iki kat─▒ daha fazla gözüküyor. Çok farkl─▒ sebepleri oldu─ču söyleniyor. Kad─▒nlardaki hormonal döngünün erkeklerden farkl─▒ olmas─▒, sosyal bir tak─▒m etkenler de söz konusu olabiliyor, çocuk do─čurman─▒n etkisi olabiliyor veya aileden ö─črenme ile ili┼čkili oldu─ču söylenebiliyor. Ö─črenilmi┼č çaresizli─čin etkisinin oldu─ču da söyleniyor. Özellikle 20-30 ya┼č grubunda bipolar depresyon daha s─▒k görülmekte. Fiziksel bir rahats─▒zl─▒─č─▒ olanlarda depresyon daha s─▒k görülüyor. Bunlar aras─▒nda da beyin tümörü geçirenler, epilepsisi olanlar, beyin damar hastal─▒─č─▒ geçirenler ve romatizmal hastal─▒klar, AIDS, kanser vb di─čer uzun süreli vücutsal hastal─▒klar, tiroid hastal─▒klar─▒ gibi durumlarda depresyon s─▒k gördü─čümüz bir ┼čey. Yaln─▒z ya┼čayanlarda, bekarlarda, e┼činden ayr─▒lanlarda yine s─▒k görülmekte.

ÇOMÜ Bas─▒n: Üniversite gençli─činde s─▒k görülen bir durum mudur?

B.B.: Genç ya┼čta da ba┼člayabilir depresyon,  18 – 20’li ya┼člarda da ba┼člayabilir. Özellikle sosyal deste─či daha az olan ki┼čiler, bekar olanlar, ailesinden uzak olanlar için ilk atakta bu tip çevresel faktörlerin rolü oldu─ču söyleniyor. Daha sonraki ataklar kendili─činden ba┼čl─▒yor. Bir kere depresyon ya┼čayan─▒n ikinci bir depresyon ya┼čama ┼čans─▒zl─▒─č─▒ yüzde 50, ikinciden sonra yüzde 70’e ç─▒k─▒yor. Her atak bir sonraki depresyonun s─▒kl─▒─č─▒n─▒ artt─▒r─▒yor. Gençlerde de özellikle son dönemlerde artan alkol, çe┼čitli uyu┼čturucu madde vs. gibi bir tak─▒m madde kullan─▒m bozukluklar─▒ depresyonun ┼čiddetini daha da artt─▒r─▒yor. E─čer ki┼čiler sosyal çevre ile daha yak─▒n ili┼čki kurdu─čunda kendilerinde bir tak─▒m sorunlar hissettiklerinde psikiyatriste h─▒zla gidip tedaviyi h─▒zl─▒ bir biçimde sürdürürlerse eski mesleki sosyal i┼člevselliklerine kavu┼čabiliyorlar. Bunu yapmad─▒klar─▒ takdirde ise depresyon a─č─▒rla┼č─▒yor. Depresyondaki ki┼čilerin 2/3’ü intihar─▒ dü┼čündüklerini söylemi┼č, a─č─▒rla┼čt─▒─č─▒ zaman ise depresyonda yüzde 15 dolay─▒nda intihar─▒ gerçekle┼čtirme riski var.

ÇOMÜ Bas─▒n: Ülkemizdeki durum hakk─▒nda ne söyleyebilirsiniz?

B.B.: Depresyon giderek art─▒yor tabii, çünkü sosyal destek azalmas─▒n─▒n etkileri, ki┼činin daha çok tek ba┼č─▒na kalmas─▒ ve kendine zaman ay─▒ramamas─▒ ile ili┼čkili olarak ki┼či kendini yetersiz görüyor. Ki┼či kendini yetersiz gördükten sonra çevresine kar┼č─▒ olumsuz bak─▒┼č aç─▒s─▒ söz konusu oluyor. Daha sonra da gelece─če yönelik olumsuz bir bak─▒┼č─▒ oluyor. Bu olumsuz bak─▒┼člar giderek artt─▒kça ki┼činin hayat─▒na bak─▒┼č─▒ndaki renkler giderek beyazdan daha çok koyu renklere; siyah, bej, gri renklere dönü┼čüyor. O da di─čer geli┼čmekte olan ülkelerde oldu─ču gibi ülkemizde de hayat─▒ olumsuz bir ┼čekilde etkiliyor. Ne yaz─▒k ki depresyon yükselen bir trend sergilemekte ülkemizde de.

ÇOMÜ Bas─▒n: Peki depresyona yatk─▒n ki┼čilik tipleri nelerdir?

B.B.: Depresyona yatk─▒n ki┼čilik tipleri; kendi içinde ya┼čayan insanlar, bizim obsesif-kompulsif dedi─čimiz daha titiz, ayr─▒nt─▒c─▒, mükemmelliyetçi, iç destek ihtiyac─▒ olan ya da oral dönem sorunlar─▒ ya┼čam─▒┼č daha ba─č─▒ml─▒ ki┼čilerdir. Bunlarda daha fazla depresyon görülüyor çünkü kendi kendilerine yeterince iç destekleri olmuyor. Daha çok d─▒┼č destek ihtiyac─▒ duyuyorlar. D─▒┼čar─▒dan manevi olarak beslenme ihtiyac─▒ duyuyorlar. O besinleri yeterince alamad─▒klar─▒ için bu sosyal beslenme sorunu sebebiyle daha çok depresyon ya┼čayabiliyorlar. Çünkü kendilerini, enerjilerini, öfkelerini d─▒┼ča yans─▒tam─▒yorlar. Baz─▒ di─čer ki┼čilikler gibi d─▒┼čavurumcu de─čiller. Bunlarda ki┼činin ileri dönemlerde kendine öfkelenmesine yol aç─▒yor. Sald─▒rganl─▒─č─▒n kendine yönelmesi; daha çok sosyal alandan geri çekilmeye, depresyona ve daha sonra intihara götürebiliyor.

ÇOMÜ Bas─▒n: Hocam peki bu hastal─▒─č─▒n tedavisi nas─▒l yap─▒l─▒yor?

B.B.: Tedavide farkl─▒ yakla┼č─▒mlar var. Bu farkl─▒ yakla┼č─▒mlar─▒n hepsinin bir arada uygulanmas─▒ gerekiyor. ─░laçlar konusunda söylenmesi gereken; depresyonda ilaç tedavisinin en az bir y─▒l kadar doktor kontrolünde sürdürülmesi ve aniden kesilmemesi gerekti─či. Depresyon ilaçlar─▒n─▒n, antidepresan ilaçlar─▒n─▒n al─▒┼čkanl─▒k, ba─č─▒ml─▒l─▒k yapmad─▒─č─▒n─▒n bilinmesi gerekiyor. Bir di─čer yakla┼č─▒m ise psikoterapidir. ─░┼čte daha önce söyledi─čimiz gibi ki┼činin kendine, çevreye ve gelece─če yönelik olumsuz bak─▒┼č aç─▒s─▒na yönelik veya geçmi┼čten gelen birtak─▒m olumsuz dü┼čünce ┼čemalar─▒ dedi─čimiz yakla┼č─▒mlar─▒n─▒ de─či┼čtirmeye yönelik terapiler yap─▒lmas─▒ gerekiyor. Bunlara cevap vermedi─či ve intihar riski oldu─ču durumlarda halk aras─▒nda elektro ┼čok tedavisi denilen EKT (elektrokonvulsif terapi) yap─▒lmas─▒ gerekiyor. Baz─▒ durumlarda ise elektro ┼čok yap─▒lam─▒yorsa; aralar─▒nda Transkranyal  Manyetik Stimülasyon  (TMS) de olan birtak─▒m ba┼čka yöntemler var, onlar─▒n uygulanmas─▒ gerekebiliyor. Ama depresyon hastalar─▒n %70’inde iyile┼čtirilebilen bir bozukluktur. Ki┼čilerin %20-25 kadar─▒nda tedaviye cevaps─▒zl─▒k olu┼čuyor. Tedaviye cevaps─▒zl─▒k direnç dedi─čimiz durumlarda birkaç tedavinin bir arada uygulanmas─▒, daha uzun süre uygulanmas─▒, daha farkl─▒ uygulanmas─▒ gerekebiliyor.

ÇOMÜ Bas─▒n: Hocam kentle┼čmenin insan ya┼čam─▒na girmesiyle psikiyatrinin daha çok ön plana ç─▒kmaya ba┼člad─▒─č─▒na ili┼čkin dü┼čünceler var. Siz bu konu hakk─▒nda ne söylemek istersiniz?

B.B.: Evet tabi. Eskiden k─▒rsal yerle┼čim daha yayg─▒nd─▒. ─░nsanlar bir ┼čekilde çevrelerinde gördükleri bu tip insanlara bir ┼čekilde destek oluyorlard─▒, bu insanlar─▒ yaln─▒z b─▒rakm─▒yorlard─▒. Bu insanlar da çok fazla i┼č ve sosyal kay─▒p olu┼čturmuyordu. Ama ┼čimdi günümüzün h─▒zl─▒ hareketli dünyas─▒nda genç olsun, ya┼čl─▒ olsun, bu ki┼čiler bir ┼čekilde toplum d─▒┼č─▒na çekilmek zorunda kal─▒yorlar. Bu gibi rahats─▒zl─▒klara sahip ki┼čiler de t─▒p d─▒┼č─▒ tedavi yakla┼č─▒mlarla yanl─▒┼č ki┼čilerin ellerine dü┼čüyorlar ve o gibi durumlarda tedavi daha da zorla┼č─▒yor. Bir de anne babada olan bir rahats─▒zl─▒k çocuklar taraf─▒ndan ya┼čan─▒yor. Bütün aileyi etkiliyor. Ülke ailelerden olu┼čtu─ču için, i┼čte bir elin bir parma─č─▒ zarar görürse bütün el o ac─▒y─▒ çeker. Bir ┼čekilde hepimize yay─▒l─▒yor o negatif enerji. Bu da çevremizdeki insanlar─▒n bizim üzerimizdeki olumsuz etkisine yol aç─▒yor ve bizde zaman içinde bu depresif durum içine girebiliyoruz, d─▒┼čar─▒dan bakmay─▒nca da bunun çok fark─▒na varam─▒yoruz.

D─▒┼čar─▒dan bakmakta çok zordur asl─▒nda. Ya┼čad─▒─č─▒m─▒z ┼čeylerin do─čal oldu─čunu zannederiz ama ya┼čad─▒─č─▒m─▒z ┼čeyler asl─▒nda do─čal de─čil. Hastal─▒kl─▒ bir do─čall─▒k ta┼č─▒yor. Bunun fark edilmesi, çözülmesi, o zincirin k─▒r─▒lmas─▒ laz─▒m. Babadan çocu─ča giden veya anneden çocu─ča giden o depresif yap─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi gerekiyor. Kom┼čumuzdaki, i┼č yerimizdeki o depresif yap─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi laz─▒m. De─či┼čtirilmedi─či takdirde bir sürü olumsuz ┼čey olu┼čuyor. Adli sorunlar olu┼čabiliyor, ekonomik sorunlar olu┼čabiliyor. Her ┼čeyden önemlisi ülkenin yap─▒s─▒ bozuluyor. Bunlar─▒n de─či┼čmesi için insanlar─▒n çevrelerine, kendilerine daha iyi bakmalar─▒ gerekiyor. Bak─▒p tedavi almalar─▒ gerekiyor. Tedavi almad─▒klar─▒ zaman sadece kendi sa─čl─▒klar─▒n─▒ de─čil, çocuklar─▒n─▒n sa─čl─▒klar─▒, e┼člerinin sa─čl─▒klar─▒ da etkilenecektir. Bu anlamda psikiyatri önem kazanmakta. Ama henüz olmas─▒ gereken öneme kavu┼čamam─▒┼č durumda. Gelecekte umar─▒m daha farkl─▒ olur.

ÇOMÜ Bas─▒n: Hocam 100 ya da 200 y─▒l önce böyle bir hastal─▒─č─▒n varl─▒─č─▒ndan bahsedebilir miydi, yoksa modern ça─č─▒n hastal─▒─č─▒ m─▒ bu?

B.B.: ─░bni Sina döneminde olsun, Hipokrat döneminde olsun depresyon bir ┼čekilde daha farkl─▒ kelimelerle tan─▒mlanm─▒┼č. Depresyon her zaman her toplumda olabilecek bir ┼čey. Ama s─▒kl─▒─č─▒ de─či┼čiyor tabii ki. Etkilenen ki┼či say─▒s─▒ da farkl─▒la┼č─▒yor. Bunlar önemli ama as─▒l önemli olan bunun tedavi edilebilir hastal─▒k oldu─čunu bilip, tedavi edebilecek ki┼čiye gitmek, tedavi edemeyecek kimselere gitmemek.  

ÇOMÜ Bas─▒n: Bu alanda çal─▒┼čan hem psikologlar, hem de psikiyatri uzmanlar─▒ var. Biri ilaç yazabiliyor, di─čeri ise sadece konu┼čarak tedavi sürecini tamaml─▒yor. Ki┼činin yard─▒ma ihtiyac─▒ oldu─čunda ilk olarak kime gitti─činin bir önemi var m─▒?

B.B.: Asl─▒nda psikologlar daha çok psikiyatrik testleri veren ki┼čiler, yani psikiyatri ekibi içinde psikiyatriye yard─▒mc─▒ olan faktörler. Zekâ testleri, ki┼čilik testleri yap─▒yorlar, psikotik ve nevrotik bulgularla ili┼čkili hekime ve tedaviye yard─▒mc─▒ bilgiler veriyorlar. E─čer bu ki┼čiler e─čitimleri s─▒ras─▒nda klinik psikoterapi e─čitimi al─▒rlarsa ondan sonra hasta görme imkânlar─▒ olu┼čuyor. Sonuçta terapi, (halk aras─▒nda bilinen ┼čekliyle konu┼čma tedavisi) ve ilaç tedavisi psikiyatristin asal görevi asl─▒nda. Yani psikiyatrist sadece ilaç yazmakla yükümlü de─čil. ─░kisini yapmakla da yükümlü. Yapmad─▒─č─▒ takdirde i┼čin kalitesi azal─▒yor. Poliklinik ortam─▒nda bunu yapmakta çok zor, kolay bir ┼čey de─čil. Çünkü o terapilerin her biri en az 50 dakika olmas─▒ laz─▒m. Bunu sa─člamak çok zor. Psikolog da e─čer psikoterapi e─čitimini al─▒rsa -ki bu üniversitelerde yap─▒lan dört y─▒ll─▒k bir süreç- ondan sonra bir tak─▒m psikoterapik yakla┼č─▒mlar yapabilir.

 

Röportaj: Uzm. Serhat Çoban, Duygu Karademir

Editör: Ö─čr. Gör. Öznur B. Do─čangün

   Tarih 14.08.2012 
 
KampŘsFM-Canlř Dinle